5 Oktober 2002

Zes jaar geleden, op zaterdag 5 oktober 1996, om ongeveer kwart voor drie, is Rashid in  mijn armen gestorven.  De tijd weet ik niet meer zo precies. Alles ging veel te snel om nog op de klok te kijken. Karim ging om half 3 weg, Rashid's vader zou om 3 uur komen. Daar tussenin is Rashid gestorven. Hij koos zijn eigen tijd, zijn eigen moment.

5 oktober is daarna nooit meer een "gewone" dag geworden. Elk jaar wil ik op 5 oktober naar de begraafplaats en probeer om kwart voor 3 bij Rashid te zijn. Ik zorg dat vr 5 oktober zijn grafje in orde is: ik verzorg de bloemen of plant nieuwe plantjes voor de winter. Het is het laatste plekje waar ik nog mijn zorgen en liefde voor Rashid kan neerleggen.

Ik heb nooit geweten, dat het bezoek aan een graf zoveel steun en troost zou kunnen geven. Ver voordat ik zelfs wist dat Rashid ziek was en zou overlijden, zei ik in mijn onwetendheid: "Bloemen voor de overledene, onzin, de overledene zelf heeft er toch niets meer aan." Niets blijkt minder waar. Ik zelf heb er iets aan om bloemen neer te zetten, om een windmolentje mee te nemen van vakantie en dat op het grafje te plaatsen of een steentje, een kastanje, maar ook een mooi beeldje. Van vakantie probeer ik ook een souvenir voor mijn oudste zoon Karim mee te nemen, dus zoek ik ook overal waar ik ben naar dingen, die ik op Rashid's grafje neer zou kunnen zetten. Ik weet best wel, dat dingen die ik koop er niet voor altijd staan, maar kapot vriezen in de winter of vergaan in de regen. Kapotte dingen kan ik weer vervangen, net zoals ik wekelijks de bloemen vervang. Dat geeft weer een mogelijkheid om iets nieuws neer te zetten. Zo blijf ik met Rashid bezig. Het grafje ziet er met alle seizoenen anders uit, maar ook veranderen mijn ideen door de jaren heen. Zette ik vlak na Rashid's overlijden nog pluche beesten neer, nu weet ik dat dat geen zin heeft en zoek ik het meer in dingen, die ervoor bedoeld zijn om buiten te staan. Maar ook de McDonald's happy meal verrassingen zet ik nog vaak neer; Rashid at immers zo graag bij McDonald's. 

Bij elke regenbui, bij elke storm denk ik aan Rashid. Zou alles wel blijven staan bij het grafje? Zou het niet omwaaien? En als ik eenmaal weer gezien heb, dat alles in orde is, word ik rustiger.

Voor veel mensen is 5 oktober een gewone dag. Heel vaak moet ik op mijn werk de datum 5 oktober invullen. In het begin probeerde ik dat te omzeilen en vulde ik 4 of 6 oktober in. Nog steeds gaat er een schokje door me heen als ik de datum zie. Voor iedereen gaat het leven door, voor mij stond de tijd stil op 5 oktober 1996 en is het leven daarna nooit meer hetzelfde geworden. Ook al ben ik ogenschijnlijk erg rustig, toch neem ik vrij op 5 oktober, zodat ik juist op deze dag veel tijd aan Rashid kan besteden. 

Dit jaar hoefde ik geen vrij te nemen. 5 oktober viel dit jaar op een zaterdag, net zoals 6 jaar geleden. De cyclus is hiermee rond. Ik denk heel veel terug aan die laatste maand, aan die laatste dag, aan die laatste minuten. Ze staan in mijn geheugen gegrift. Steeds weer als ik denk aan het moment dat ik Rashid dood in mijn armen hield, komen dezelfde emoties van toen terug: het verdriet, de wanhoop, het gevoel dat er geen weg meer terug is.

Was ik de afgelopen jaren heel erg van slag af, juist in de dagen voor 5 oktober, nu was ik juist erg rustig. Zou de tijd toch een soort rust over me hebben gebracht? Door de recente verhuizing is het verdriet om Rashid een beetje naar de achtergrond verschoven, door de vakantie die daarop volgde ben ik heel erg tot rust gekomen. Het is niet dat ik niet aan Rashid denk: Rashid is dag en nacht in mijn gedachten.  Elke dag doe ik de ketting om met Rashid's fotootje en zijn haarlokje, dat ik vlak na zijn overlijden afknipte. Elke dag doe ik mijn horloge om met Rashid's foto er in. Het zijn rituelen die bij het aankleden horen. Zonder mijn ketting en horloge wil ik niet de deur uit. Elke avond voor het slapen gaan sta ik even voor de vitrinekast te kijken, waarin zoveel van Rashid's spulletjes en lievelingsspeeltjes liggen, ongebruikt. 

 

Mijn horloge en ketting, die ik elke dag omdoe.

Rashid's foto en haarlokje binnenin het hartje.

Zo dus ook dit jaar op 5 oktober. Alle voorgaande jaren had ik nieuwe plantjes gezet voor de winter. Dit jaar had ik vlak voor de zomer Afrikaantjes gepland, die allemaal een week later tot op het steeltje opgegeten waren: konijntjes? egeltjes? slakken?  Ik weet het niet. Een week daarna heb ik dan maar kleine begoniaatjes gepland, die er nu nog zo mooi bijstonden, dat het zonde was om ze weg te halen. Dus heb ik een paar dagen voor 5 oktober bloembolletjes gekocht voor diverse blauwe bloemetjes en was van plan geweest die 's morgens op 5 oktober te planten. Helaas waren de weergoden me niet gunstig gezind: toen ik 's morgens opstond na een lange, onrustige nacht, regende het pijpenstelen. Ik voelde me moe, down en ellendig. Waarom was ik dan ook de dag ervoor niet naar het grafje toegegaan, toen het zonnetje scheen? Ik had alleen maar een uurtje eerder van mijn werk weg hoeven gaan! Mijn verlangen om op 5 oktober te gaan, was toen te groot geweest, evenals mijn vertrouwen, dat het op 5 oktober ook wel redelijk weer zou zijn, net als 6 jaar geleden. Toen scheen het zonnetje en was het na dagenlang zowel binnen in huis als buiten gestormd te hebben, rustig weer.

Het deed goed om van heel veel mensen een mailtje te ontvangen, die me sterkte wensten en me vertelden dat ze een kaarsje zouden branden: het gevoel dat er in veel huizen op 5 oktober een kaarsje brandde voor mijn knulletje ontroerde me heel erg. 

Ik besloot een lang heet bad te nemen, waar ik heel erg van opknapte. Daarna ben ik alsnog naar het grafje gegaan. Ik wilde daar pers rond kwart voor 3 zijn. Ik had met Karim afgesproken, dat hij ook zou komen. Omdat hij eerst even alleen bij zijn broertje wilde zijn, besloot ik om niet eerder weg te gaan dan 2 uur. Zo zou Karim zijn momenten met Rashid alleen hebben en ik er toch op de voor mij zo belangrijke tijd zijn. 
Uiteindelijk moest ik me nog heel erg haasten om op tijd bij Rashid te zijn, net als 6 jaar geleden. Ook toen heb ik mijn ritme laten bepalen door Karim, die op het laatste moment er niet meer tegen kon zijn broertje te zien sterven en weg wilde. Ik voelde dat Rashid stervende was en wilde bij hem blijven, maar Karim wilde graag dat ik hem naar de deur begeleidde. Ik deed dat en holde terug naar Rashid, die ik optilde om hem de laatste uren bij me te houden. Helaas waren dat nog maar enkele minuten. Zijn sterven overviel me; ook al wist ik dat hij stervende was, ik had niet verwacht, dat het al zo snel afgelopen zou zijn.
Al deze emoties voelde ik op het moment dat ik de begraafplaats opliep, gewapend met een prachtige bos zonnebloemen met blauwe irissen. Karim stond al op me te wachten in de stromende regen. Ik was nog net op tijd.
Samen zetten we de bloemen neer, brandden we 6 blauwe kaarsjes, n voor elk jaar, dat Rashid niet meer bij ons was. We aten een Kitkat en legden er eentje bij Rashid neer, omdat Rashid zo van Kitkatjes hield. Ook zette ik het beeldje neer van het beertje met het blauwe petje op, dat ik op vakantie voor Rashid gekocht had.

Er stonden nog drie andere bossen bloemen: roze rozen, witten asters en gele chrysanten. Van n bos wist ik dat die van Rashid's oma waren, van de andere bloemen wist ik niet wie die neergezet hadden. Er hing geen kaartje bij. Het zag er haast feestelijk uit en ik vond het fijn, dat er nog meer mensen aan Rashid gedacht hadden.

Het voelde goed om bij Rashid te zijn; helaas dwong het slechte weer ons om weg te gaan. We waren helemaal doorweekt. Node nam ik afscheid, de bloembollen had ik nog in mijn tas. Het weer was te slecht om bloembollen te planten.
De enige plek waar Karim en ik naar toe konden gaan was naar McDonald's, waar we samen een broodje aten en warme chocolademelk dronken om weer warm te worden. We spraken lang over Rashid. Voor mijn gevoel was Rashid daar heel dicht bij ons.

Eenmaal thuis gekomen was er een bos bloemen gekomen met een kaartje waarop "Gefeliciteerd met je verjaardag" stond. Het voelde als een hele slechte grap. De bloemen bleken voor de vorige bewoner van de woning te zijn, die precies op 5 oktober jarig is. Ook de buurjongen bleek op 5 oktober jarig te zijn: feest in de woning naast me, op de dezelfde dag dat jouw leventje eindigde, op de dag dat ik me zo leeg en verdrietig voelde.
Eenmaal in bed kwamen de tranen toch nog; huilend viel ik in slaap, ik miste Rashid zo intens........

Op woensdag 9 oktober was het heel mooi weer. Ik besloot een uurtje eerder weg te gaan van mijn werk en alsnog de bloembolletjes bij Rashid te gaan planten. Zes jaar geleden werd Rashid immers op woensdag 9 oktober begraven. Ook toen was het heel mooi weer, behalve toen we onderweg naar de begraafplaats reden en het eventjes begon te regenen. Rashid's laatste plagerijtje, zei iedereen. En zo voelde het voor mij ook.
Nadat iedereen in de Aula een kopje koffie had gedronken en een Kitkat had gegeten, zijn Karim en ik samen met de begrafenisondernemer teruggegaan naar het grafje en hebben met zijn drietjes alle bloemen uit het plastic gehaald en mooi gerangschikt. Daarom was het dit jaar heel symbolisch dat ik juist op 9 oktober ook de bloemen op Rashid's grafje verzorgde. Ik had wel willen blijven, ik kwam er helemaal tot rust, maar de begraafplaats sluit om 4 uur. Ik heb gekozen voor een bewaakte begraafplaats, dus is het nadeel, dat ik er na een bepaalde tijd niet meer op kan. Het grote voordeel is echter dat er altijd iemand is, die een beetje op Rashid let.

De cyclus van 6 jaar zonder Rashid is rond. Hoeveel jaren zonder Rashid zullen er nog volgen voordat wij elkaar  weer zien en voor eeuwig bij elkaar zullen blijven........?